Киікті — футболды бәрі жақсы көретін кент
Түнгі сағат бір жарым. Шағын Киікті кентінің теміржол станциясына футбол сөмкелерін асынған балалар жиналып жатыр. Бірінің әлі ұйқысы ашылмаған, енді бірі алдағы матчтарды талқылап үлгерген. Алда Қарағандыға сапар, бірнеше сағат күту, футбол матчтары және үйге қайту жолы күтіп тұр.
Облыс орталығына дейінгі қашықтық — 259 шақырым. Жас футболшылар бұл жолды апта сайын дерлік жүріп өтеді.
«Киік Supernovas» командасы үшін түнгі сапарлар үйреншікті жағдайға айналған. Балалардың Қарағандыға жетуінің басқа қолжетімді жолы жоқтың қасы.
«Қарағандыға тек түнгі пойызбен жете аламыз. Ол шамамен түнгі бір жарымда өтеді. Сондықтан балаларды алдын ала жинап, бүкіл командаға билет сатып аламыз. Қарағандыға таңғы сағат үштер шамасында жетеміз. Содан кейін матчтардың басталуын күтеміз. Балалар демалып, өздерімен бірге алып келген тамақтарын жейді. Әрине, жол жүру оңай емес. Балалар әлі кішкентай, ұйқылары келеді. Бірақ футболды жақсы көргендіктен, бәрібір барады».
Бекжанның негізгі жұмысы — «Қазақстан темір жолы» компаниясында аға электр механигі. Ол футболмен негізгі жұмысынан бос уақытында айналысады.
2025 жылдың наурызында ол алғашқы 15 тәрбиеленушісін жинады. Осылайша балалардың өмірінде футбол ерекше орын алатын шағын кентте «Киік Supernovas» командасы құрылды.
Киіктіні елдегі футболға ең жақын кенттердің бірі деуге болады. Жаттықтырушының айтуынша, мұнда әр бала футболға қызығады. Сабақтан кейін балалар жаттығуға асығады, матчтардың нәтижесін талқылайды және бір күні үлкен стадионда ойнауды армандайды.
Алайда осыдан біраз уақыт бұрын жергілікті футболшылардың даму мүмкіндіктері шектеулі болатын. Балалар жаттығып, шағын турнирлерге қатысқанымен, басқа елді мекендердің командаларына қарсы тұрақты түрде ойнау тәжірибесі жетіспеді.
Freedom BFL турниріне «Киік Supernovas» командасы алғаш рет 2025 жылы қатысты. Алғашқы маусымында-ақ команданың екі жас санаты лига чемпионы атанды.
«Ауылдарда талантты балалар көп. Мәселе көбіне қабілеттің жоқтығында емес, қажетті жағдай мен өзін көрсету мүмкіндігінің болмауында. Балалар ұзақ уақыт жаттығып, жарысты күтеді. Сондықтан алаңға шығу мүмкіндігі туған кезде бар күшін салып, әр мүмкіндікті пайдалануға тырысады».
Бекжан өз тәрбиеленушілерінің арасынан 2016 жылы туған Шерхан Қуатты ерекше атап өтеді. Футболға енді келген кезінде ол өзінен екі жас үлкен қарсыластарға қарсы ойнауға мәжбүр болған. Кейін өз жас санатына ауысып, қысқы лиганың он матчында 30 гол соқты.
«Бұрын біз кәдімгі турнирлерге баратынбыз. Бір күнде бірнеше матч өткізіп, үйге қайтатынбыз. Ал мұнда формат мүлдем басқа. Балалар апта сайын дерлік ойнайды, әртүрлі қарсыластармен кездесіп, тәжірибе жинайды. Біз Қазақстанның басқа өңірлеріндегі жаттықтырушылармен сөйлесеміз, балалар футболының дамуын бақылап отырамыз. Айта кету керек, барлық жерде балалардың осындай тұрақты жарыстарға қатысу мүмкіндігі жоқ. Алғаш бастаған кезде біздің балаларымыз осындай лигада ойнайды деп тіпті елестетпеген едік».
Екі чемпиондық атақ шағын кент командасы үшін маңызды жетістік болды. Алайда Бекжан лигаға қатысу тәрбиеленушілеріне медальдан әлдеқайда көп нәрсе берді деп есептейді.
«Қазір біздің балалар облыстың әртүрлі аудандары мен қалаларындағы футболшыларды таниды. Жаңа достар тапты, таныстары көбейді. Ата-аналар да балаларының қаншалықты өзгергенін байқап, бізге алғыс айтады. Шағын кент үшін бұл өте маңызды. Футбол балаларға жаңа нәрселерді көруге, адамдармен араласуға және өздеріне деген сенімділікті арттыруға мүмкіндік береді».
Ағадыр мен Жаңаарқа: үлкен қалалардан шалғайдағы таланттар
Ағадыр мен Жаңаарқа командаларының да жағдайы ұқсас. Мұнда да футбол балалардың өмірінде маңызды орын алады. Ал Freedom BFL матчтарына қатысу үшін олар едәуір қашықтықты еңсеруге мәжбүр.
Қарағандыға жету әсіресе Ағадыр футболшылары үшін оңай емес. Киікті командасы сияқты, олар да жарыстарға түнгі пойызбен аттанады. Таңға жуық келіп, матчтарын өткізіп, кейін үйлеріне қайтады.
Сол футболшылардың бірі — Ағадыр командасының 12 жастағы ойыншысы Инаят Қуанышбек.
Жас болғанына қарамастан, ол Алматының «Қайрат» клубында іріктеуден өтіп көрген. Шағын елді мекенде тұратын бала үшін бұл — өз мүмкіндігін жоғары деңгейде сынап көруге берілген мүмкіндік.
«Мен үшін ең қиыны — Қарағандыға жету. Матчтарға пойызбен барамыз, кейде жолда шаршаймыз, бірақ ойындарды бәрібір асыға күтеміз. Freedom BFL-де мықты командалар көп. Әсіресе Nomad командасы есімде қалды, оларға қарсы ойнау қиын болды. Есесіне мұнда көптеген дос таптым, матчтардан кейін де араласамыз. Марапаттау рәсімі де қатты ұнады. Осынша көп футболшыны көріп, марапат алу керемет әсер қалдырды. Маған лигада ойнаған ұнайды, өйткені әр матч сайын күшейе түсеміз».
Жаңаарқада да болашағын футболмен байланыстырғысы келетін балалар бар. Солардың бірі — 2012 жылы туған Ануар Сетчан. Қазір ол қақпашы болып ойнайды, бірақ футболдағы алғашқы қадамын басқа позицияда бастаған.
«Футболға алғаш келгенде қорғаушы болып ойнадым. Кейін жаттықтырушым бойым мен физикалық ерекшеліктерім қақпашы болуға көбірек сәйкес келетінін айтты. Сөйтіп қақпаға тұра бастадым».
Ануар үшін Freedom BFL — басқа елді мекендердің командаларымен тұрақты кездесіп, ойын тәжірибесін жинауға мүмкіндік.
«Әрине, жол жүру қиындық туғызады. Бірақ біз Қарағандыға басқа командалармен ойнап, тәжірибе жинау үшін барамыз. Сол үшін кез келген қиындықты еңсеруге дайынбыз. Биыл біз үшін ең қиын қарсылас Scaut 2012 командасы болды. Бірақ қыста олардан есе қайтарамыз деп ойлаймын».
Ануардың алдына қойған нақты мақсаты да бар — Алматының «Қайрат» академиясына түсу.
«Болашақта „Қайратта“ ойнағым келеді. Бұл клубтың академиясынан көптеген футболшы шыққан. Мен де сол жерде білім алып, дамып, кәсіби футболшы болғым келеді».
Инаят пен Ануар үшін футбол әзірге мектеп өмірінің бір бөлігі. Алда әлі талай жаттығу мен матч бар, ал кәсіби мансап — болашақтағы мүмкін жолдардың бірі ғана. Дегенмен Freedom BFL арқасында Ағадыр, Жаңаарқа және облыстың басқа елді мекендеріндегі балалар өз қатарластарымен тұрақты ойнап, мүмкіндіктерін сынап, мақсаттарына біртіндеп жақындай алады.
Әр сапардың артында — жаттықтырушылардың еңбегі мен ата-аналардың қолдауы
Ауыл командаларының Freedom BFL-ге қатысуы демалыс күндері өткізілетін бірнеше сағаттық футболмен ғана шектелмейді.
Балалар алаңға шыққанға дейін сапарды ұйымдастыру, команданы жинау, билеттерді сатып алу, тамақтану мен спорттық киім мәселесін шешу қажет. Матчтар аяқталған соң барлығын аман-есен үйіне жеткізу керек. Ал бір аптадан кейін осының бәрі қайта басталады.
Шағын елді мекендердегі жаттықтырушылар үшін бұл — үлкен жауапкершілік. Әсіресе футболды негізгі жұмыспен қатар алып жүруге тура келгенде.
Бірақ жаттығуға уақыт табу — мәселенің жартысы ғана. Шағын кентте спорт нысандары көп емес, ал күн суытқан кезде мүмкіндік одан әрі азаяды.
Мәселен, «Киік Supernovas» қарашадан наурызға дейін жабық ғимаратта жаттығады. Кентте толыққанды футбол манежі болмағандықтан, қолда бар жағдайға бейімделуге тура келеді. Жергілікті мектеп басшылығы көмек көрсетіп, балаларға спорт залында жаттығуға мүмкіндік береді.
«Қыста үлкен алаңда жаттыға алмаймыз. Шағын спорт залымыз бар, бірақ толыққанды футбол жаттығуларын өткізуге орын жеткіліксіз. Мектеп басшылығының қолдауының арқасында сабақтан кейін жаттыға аламыз. Балалар түске дейін оқиды, содан соң оларды үш-төрт топқа бөліп, кезекпен жаттықтырамыз. Осылайша аптасына үш рет жаттығу өткіземіз».
Жаттықтырушының айтуынша, бұрын жағдай бұдан да күрделі болған. 2019–2020 жылдары жаттығуларды үй жағдайында, аулаларда ұйымдастыруға тура келген.
Соған қарамастан, үлкен спорт залының болмауы балаларды тоқтата алмайды. Олар көктемде қайтадан футбол алаңына шығып, жаңа маусымға дайын болу үшін қыста да жаттығуларын жалғастырады.
Бекжан Базарбайұлы балалар командасын ұстау қаншалықты күш-жігерді қажет ететінін жақсы біледі. 2025 жылы жергілікті балаларды футболға баули бастағанда, дамудың жолдарын өз бетінше іздеп, ұйымдастыру мәселелерін шешуге және қаржыландыру жағын ойластыруға тура келді.
Қазір де тұрақты сапарлар «Киік Supernovas» үшін негізгі қиындықтардың бірі болып отыр. Бүкіл команда бірге жолға шығуы үшін пойыз билеттерін алдын ала сатып алу қажет. Бұған тамақтану, спорттық киім, жаттығу құралдары және басқа жарыстарға қатысу шығындары қосылады.
Ата-аналарға да едәуір жауапкершілік жүктеледі. Олар балаларын түнгі сапарларға жіберіп, жолға жиналуына көмектеседі, отбасылық жоспарларын жарыстар кестесіне қарай бейімдейді.
Дегенмен балалардың футбол ойнауға деген ынтасы көбіне шаршаудан басым түседі. Оларды кезекті матчқа баруға үгіттеудің қажеті жоқ. Керісінше, балалар жаттықтырушыдан келесі ойынның қашан болатынын, қарсыластың кім екенін және станцияға нешеде жиналу керектігін алдын ала сұрайды.
«Бұрын мұндай форматта ойнаймыз деп ойламаған едік. Әдетте турнирге барып, бір күнде бірнеше матч өткізіп, үйге қайтатынбыз. Ал қазір балалар апта сайын ойнайды. Әртүрлі командаларды көреді, үйренеді, біртіндеп күшейе түседі. Біздің балалар үшін бұл — үлкен мүмкіндік».
Сонымен қатар шағын елді мекендердегі балалар футболының дамуы әлі де көбіне жаттықтырушылардың ынтасына, ата-аналардың қолдауына және жергілікті демеушілердің көмегіне байланысты. Жарыстарға әр сапардың артында жол, тамақтану және спорттық киім шығындары тұр. Ал әр команданың артында балалардың сүйікті ісімен айналысуы үшін уақыт пен мүмкіндік табатын адамдар бар.
Қарағанды облыстық футбол қауымдастығы (QOFA) Freedom және Тимур Турловтың қолдауымен ұйымдастыратын Freedom Balalar Football Ligasy тағы бір маңызды мәселені шешуге көмектеседі — балаларға тұрақты ойнап, дамуға мүмкіндік береді. Шағын кент командасы үшін бұл жылына бірнеше турнирмен ғана шектелмей, толыққанды маусым өткізуге, әртүрлі қарсыластармен кездесуге және өздерінің қаншалықты өскенін байқауға берілген мүмкіндік.
